Курдские Музыкальные Новости - Эздихан.ком - Hozan Cane; ez e bi tirki stiranan nebejim

Piştî 3 salan Arif Sag dîsa hat dengê min guhdarî kir û ji min re got ”otantîka dengê te a berê nemaye. Dengê te pirtir li ser otantîka folklorê ye. Piştre nizanim li konservatuarê wan çawa li hev kir. Lê biryar hat dayin ku ez bi kurdî CDyekî çêkim”.

Agahiyên Arif Sag ên li ser muzîka kurdî hene? Ma ew bi kurdî zane?

Na, Arif Sag kurdî nizane, lê ji stiranên kurdî pirr hez dike û tu zanî ew jî serhedî ye, ji Erziromê ye. Agahiyên wî li ser muzîka kurdî hene.

Min pêşniyara wî qebûl kir. Lê piştre wî ji min re got ku ”em ji te re mamosteyek kurdî jî peyde bikin ji bo li ser dengê te ê kurdî baş bisekine û te hinek din perwerde bike”.

- Te bi vî awayî dest bi stiranên kurdî kir. Mamostê te ên kurdî kî bûn?

Di vê navberê de ez dixwazim bêjim ku rojekê diya min jî telefonî min kir û got ” binêre te dev ji mêrê xwe berdaye û nuha jî tu dixwazî stiranên tirkî bêjî. Heke tu bi tirkî CDyekê çêkî ez te helal nakim û malbat jî dê te bikuje.”

- Reaksîyona te li hember van gotinên diya te çawa bû?

Helbet, min bi gotina diya xwe kir û ji diya xwe re jî got ” ez heta sax bim ezê bi tirkî stiranan nestirêm.

-Hata nuha te di CDyekê de an jî di konseran de bi tirkî stiran negotine?

-Min di CD yên xwe de negotiye lê carekê di TVê de li ser şehîdek kurd min stiranek bi tîrkî got. Ew jî daxwaza hinekan bû.

Baş e mamostê te ê kurdî kî bûn?

Momostê min Şîyar Farqînî û Kazim Bora bûn. Di albuma min a ewil de Şiyar Farqinî mamostê min bû. Heta me du stiran bi hev re jî duet kir û di yên din de jî wî ji min re vokaltî kir. Bi vî awayî min dest bi stiranbêjiya kurdî kir.

Weki din wê demê kî hebûn ku alîkariya te dikirin. Min bihîst ku wê demê têkiliya te bi Ayşe Şan û dengbêjê navdar Şakiro re jî çêbûye?

Erê rast e, me çend hunermendan bi hev re bi hunermenda nemir û navdar Ayşe Şan re CDyek çêkir. Şakiro jî di vê navberê de gelek alîkariya min kir. Hûn zanin ew bi xwe jî serhedî ye û ji xwe ji nêzîki gundê me ye.

Ew sal gelek dijwar derbas dibûn. Zehmetî an jî astengîyên çawa derdiketin hemberî te. Helwesta dewletê çawa bû?

Zehmetî gelek bûn. Gava min CDya ewil bi fîrmayeke Diyarbekirê ku navê wî Ataman bû çêkir, êdi ez li wur bi gotinên wek kurd, Kurdistan, PKK, apocî û hwd hesiyam. Bi rastî cara ewil bû, min tiştên wisa dibihîstin. Ez gelek biçûk bûm. Min berê ev gotin qet nebihîstibûn. Erê min zanîbû ku ez kurd im, lê ne bi awayê kurdistanî û welatparêzî. Qet agahiyên min tune bûn. Carna behsa hinek tiştan dibû, ji xwe min nizanîbû maneya wan çî ye. Ev gotin ji bo min tiştên nû bûn. Bi rastî jî min nizanîbû Kurdistan çiye.

Derûdora wir pirr politîk bûn. Êdî ez jî hêdî hêdî hişyar dibûm. Bi xwe dihesiyam ku ez kî me? Êdî pirr caran ez û polîsên dewleta tirk me hewûdu nas kir û em pirr caran hatin hemberî hev jî.

Qet tu hatî girtin?

Erê çawa, ez pirr caran hatim girtin. Carekê di sala 1991ê de li Wanê di konserekê de ez hatim girtin û 9 meh di hepsa Wanê de mam. Haya min ji tiştekî tune bû, behsa apociyan dikirin, ji min dipirsîn lê min fahm nedikir, çi dibêjin. Bê sûc û bê îfade ez 9 mehan di hepsa Wanê de mam. Di hepsê de 15 rojan min îşkence dît.

Piştî wê ez vegeriyam Stenbolê li wir jî hatim binçavkirin û ez tehdîd dikirim ku ez dev ji karê xwe yê hunermendîyê berdim. Lê min wisa nekir.

Dîsa rojekî pişti konsera HEPê ez û hevaleka xwe wexta em diçûn malê, hinek kesên nediyar bi demançeyan êrîşî me kir. Ez bi 3 gulleyan brîndar bûm. Ez rakirim nexweşxaneyê û ameliyat kirin û ez 40 rojan di nexweşxaneyê de mam. Ji mirinê filitîm.

Di vê navberê de min ji xwe re pasaportek çêkir. Êdî ne dibû ez li wur bimînin. Min biryar girt ku ez derkevim derveyî welat. Lê êşa brînên min dom dikir.

Ez hatim Almanyayê li Dortmundê jî 3 mehan li nexweşxaneyê mam. Ji nuh ve ameliyat bûm. Hîna jî êşên brînên min dom dikin. Jiyana min a tenduristîyê kete xeteriyê.

Bi rastî jiyana te gelek bi êş û xeman derbas bûye. Nuha jî em werin ser Canê ya hunermend, Hozan Canê. Pirtir kîjan hunermendî/ê tesîr li te kir ku tu jî stiranan bêjî.

Bi rastî wexta ku ez 5 salî bûme min radyoya Erîvanê guhdarî dikir. Diya min behs dikir. Bavê min radyokî kirîbû ji bo em li stiranên kurdî ên di Radyoya Erîvanê de dihatin weşandin, guhdarî bikin.

Rojekê Meyram Xan a mezin kilama

“Ay de bavo

ez ê bi dîharê Mûşa şewitî

dikevim nava genima” di radyoyê de digot.

Diya min piştre ji min re behs kir. Gava Meyrem Xan stiran digot, ez qeherîme, hema ez çûme min çend kursiyên ji gihê anîne û min ew danine ser hev da ku destê xwe bigihijînim Radyoyê û min piştre radyo şikandiye û gotiye ” bira ev jinika han nebêje ez dixwazim bêjim. ”

Min radyo şikand. Wê demê hûn zanin radyo gelek bi qimet bû. Diya min hêrs bûye û li min xistiye.

Baş e te piştre ew stirana Meyrem Xan got?

Erê di CDya xwe ya ewil de min ew stiran got. Ez dixwazim bêjim ku Meyrem Xan a nemir pir tesîr li min kiriye. Wekî din tesîra Şakiro jî pir li min bûye û ji xwe min bi Ayşe Şan a nemir re jî xebateke hêja kir.

Gava te wefata Ayşe Şanê bihîst tu li ku bûy. Te wê gavê çi hîs kir?

Mixabin ez pir xemxîn bûm. Jiber ku ez li Almanyayê bûm, min nikaribû biçûma cenazeyê wê. Jana wê hîn jî di dilê min de maye.

Beriya mirina xwe rojekê telefonî akademiya me a li Almanyayê kir û got ” Ez pirr nexweş im, min bibin Ewropayê” piştre digot ” Ez dixwazim di salên dawî ê umrê xwe de tiştek li wur çêkim.” Dixwest were li Ewropayê derkeve televîzyona kurdî MedTVyê û her weha li Almanyayê jî tedawî bibe.

- Gelo çima nehat Ewropayê. Sedem çi bûn?

- Bi rastî ez jî nizanim çima daxwaza Ayşe Şan neanîn cîh û ew dernexistin derve. Kesî alîkariya wê nekir.

- Baş e em dîsa werin ser muzîkê. Heta nuha te çend album derxistine?

- Yek tevlîhev e û 6 heb jî solo ê min in.

— A heri dawî kîjan e?

- A dawî CDya ”vegere” ye.

- Stirana Efrinê jî di albuma dawiyê de ye, ne?

- Erê, stirana Efrînê di albuma dawîyê de ye.

Min vîdeo klîba Efrinê temaşe kir. Bi aweyek profesyonelî hatiye çêkirin û ez bawer im te li Dubaîyê kişandiye, ne? Sponsorê te kî bûn?

Erê me li ber ”Birca El-Erebî” (hotela 7 stêrk) çêkir. Sponsorê min yekî ji Qamişloyê bû. Fîrmaya wî a balafiran heye. Ew bi xwe li Dubaiyê dimîne. Me hevûdû li Kurdistanê naskiribû.

Di klîbê de tu pir şil bûy. Te wek rol xwe bi kincan avêt nav avê, yan ji ber ku pirr germ bû te xwe bi kincan avêt nav bahrê?

Bi rastî jî pirr germ bû, 60 derece germ bû û rolek min a wisa jî di klibê de tune bû. Ji ber germa, hema min xwe bi kincan avêt nav avê. Îcar av jî ji derva germtir bû. Belki 100 derece germ bû, hema zû bi zû ez ji avê derketim.

Bawer im Kliba te ya Efrinê di gelek kanalên TV yên erebî de jî hate weşandin ne?

Erê di 10 kanalên ereban de hate weşandin. Hinek ji wan wek NBC ya erebî, ya Dubaî û yê din. Mudurê NBC wê gavê ji min re got ku ev cara yekemîn e em klîbek bi kurdî di kanalên xwe de diweşînin. Vê jî ez pirr kêfxweş kirim.

- Hinek kes dibêjin Canê bi klîba Efrîne xwestiye dest bi muzîka popê bike, ev muzîka me ya klasîk û gelêrî ku temsilkarên wan yek bi yek ji me diqetin û yên naqetin jî tên jibîr kirin, tu jî ji bo hezkiriyên muzîka klasîk a kurdî hêvîyeka nuh î. Tu ji bo van dîtinan çi dibêjî?

-Ez ne bi vê ditinê re me, ku min pop çêkiriye. Klîba Efrinê remîks e (metoda muzîka otantik a bi cihazên elektronîk) û ev klîb ji xwe ji bo welatên biyaniyan hatiye çêkirin. Canê ê her dem stiranên klasîk bêje. Û min tu carî jî stîla xwe neguhertiye.

Te çawa têkilî bi wan re danî û kî ji te re bû alîkar?

Peywendiya min bi rêya Enstutiya Kurdî a li Parîsê çêbû. Di vî warî de Dr. Kendal Nezan jî pirr alîkariya min kir. Bi rastî pirr alîkariya Kendal Nezan çê bû ku ev CD derkeve. Ez ji vir spasiya wan dikim.

Gava meriv xebata te a bi Kurdish National Symphony Orcestra re dibîne te ahengiyek gelek baş daye navbera muzika kurdî û muzîka klasîk a cîhanê. Meriv hîs dike. Di rojên pêşde jî hûn difikirin ku xebatek wisa çêkin?

-Erê di sala 1997an de bû. Li Hollandayê di konserekê de bi Kurdish National Symphony Orcestra min stirana ”Miho” bê mîkrofon û bi 70 enstrumentan re got. Ev ji bo min nûbûnek bû. Helbet ez dixwazim carekî din jî bi vî avayî konserê bidim, lê mixabin nuha ji alî aborî û teknîkî de ne mumkin e. Mesrefek wê ya pirr mezin heye.

Ji xwe wê carê jî bi rêya pêşbirkê dengê min hat hilbijartin û tenê ji bo carekê bû. Piştre ew konser kirin cd û belav kirin. Yanî ez nuha dikarim bêjim 8 CDyên min hene.

-Beriya demekê we serdana Kurdistanê jî kir. Sedem çi bû. Ji bo çi tu çûy wir? Tu li wir derketî konseran.

-Na, ne ji bo konserê bû. Ji bo festîvalekê bû. Ez ji aliyê wezîrê kulturî hatim vexwendin. Li wir beşdarî festîvala Hewlerê bûm. Piştre min klîba VEGERE yê jî li Kurdistanê çêkir.

-Gelo, tu qet difikirî rojekê herî li wur bimînî û kar bikî?

-Bi rastî wexta ez li wur bûm ji zanîngeha Selehedînê pêşniyarek anîn ji min re ku ez li wur mamostetiya teknîka deng a beşê muzîkê bikim. Lê mixabin wê gavê îmkana min tune bû ku ez wî karî bikim. Ji ber ku li Almanyayê hinek karê ku ez dikim hene. Lê di rojên pêş de mumkin e.

Baş e tiştek ku Canê heta nuha nekiriye û xeyala wê ye ku rojekê bike, çi ye?

Xeyala min bi rastî ew e ku ez rojekî di filmekî sînemayê ê kurdî de rolekê bigrim. Min ev nekiriye heta nuha.

Tu yê karibî wek artistekê di fîlm de rol bigrî. Di vî warî de qet tecrubeyên te hene?

Tecruba min a fîlmê sînemayê tûne lê min di rêzefîlmek ku di MedyaTVê de 10 beş hat nîşandan, rol girt. Wekî din jî ev 20 sal in ez li ser dikê û 15 sal in jî li ber ekrana me me. Ez bi xwe bawerim ku ez ê karibim di fîlmê sînemayê de jî bilîzim

Te di kijan rêzefîlmê de rol girtibû, roleke sereke bû?

Di filmê ” Kolanên xerîbîyê” de. Rola min jî, ez mamosteyeka alman bûm ku min têkilî bi zarokên biyanî û malbatên wan re datanî.

Ma ji bo vê yekê qet îmkan çênebûn an jî teklîf nehatin ji te re?

Heta nuha îmkan û teklîf jî tune bûn. Lê nuha du teklif hatine ji min re. Yek ji fîrma Brukan ku dixwaze filmê destana eşîra Brûkîyan çêke. Min teklîfa wan qebûl kir. A din jî KurdistanTV teklifek anî ku ez di fîlmek kurdî de rol bigrim. Me peyman jî imze kiriye.

- Kengî dest pê dike?

- Heta 3 hefteyan ji bo kişandina fîlm ezê herim Kurdistanê.

— Te di destpêkê de got ku te keça xwe li cem diya xwe hiştibû. Baş e keça te nuha çend salî ye û li ku ye û çî dike. Hûn hevdû dibînin?

- Erê çawa. Nuha ew jî li cem min li Almanyayê ye. Li Universiteya Essenê xwendina xwe a li ser psîkolojiyê dom dike. Dawiya hefteyan tim tê cem min.

Diya te nuha li ku ye. Têkiliyên we bi hev re hene?

Erê çawa. Diya min her roj piştî nimêja sibê bi telefonê li halê min dipirse. Nuha li Manîsayê dimîne, Ez ji diya xwe pirr hez dikim. Ji ber ku bavê min zû wefat kiribû, wê em hemû mezin kirin. Heqê wê li ser me pirr e.

- Baş e di dawiyê de tiştek ku tu bixwazi bêjî heye?

-Bi rasti ez dixwazim bêjim ku hunera kurdî di bin xeteriyê de ye û divê em kurd xwedî li hunera xwe derkevin. Dewletek me ya mezin tune ye ku alikariya hunermendên xwe bike. Lê sazî û TVyên me hene divê ew alikarbin. Divê hin unsurên biyanî ku katine nav hunera kurdî ji ali saziyên me neyên qebulkirin û neyên parastin.Kurdistana federe jî divê ji bo van tiştan qanûnan derxe û xwedî li huner û hunermendên kurd derkeve. Divê ew kesên ku bi rastî jî kurdî nizanin û qaşo hunera kurdîtiyê dikin rê li ber van bê girtin ku muzîka kurdî nehelînin û da ku orjînalîteya wê bê paraztin.

-Baş e, Hozan Canê em gelek spasiya te dikin ku te ev hevpeyivîn da NETKURDê.

-Ez jî gelek spas dikim ji Netkurdê re. Bi rastî min jî texmin nedikir ku ez ê ew qas agahiyên fireh bidim xwendevanan. Ji bo min jî baş bû.

Serkeftin ji we re û dîsa spas.

Amadekar:Mehdi Cilgin
Çavkanî: Netkurd

3.23 Copyright © 2007 Alain Georgette / Copyright © 2006 Frantisek Hliva. All rights reserved."