|
|
|
|
14
Feb
|
HEVPEY0V0N B0 HUNERMEND XANEM0R RE |
|
|
|
|
Написал Administrator
|
|
14.02.2008 |
 «Ez guhdariya hunermendên amator ên herêmî jî dikim, lewre ev hunermendên amator ji bo min dibin wek çavkanyeke dewlemend.» Ji kerema xwe re tu dikarî piçekî behsa xwe bikî? Ez li Bedlîsê, li qeza Tetwanê, li gundê Corsinî, li mezra Axkîsî ji diya xwe bûme. Tevî min em heft bira û xwişkek in. Min dibistana seretayî û ya navîn li Tetwanê xwend. Bi pişt re çûm Avustralyayê û min çar salan li bajarê Sîdneyê, li Koleja Tafeyê zimanê Îngilizî xwend. Heşt sal e li Avustralyayê dijîm. Lê dema dibe bihar û havîn ez têm welêt û li wir zemanê xwe dibuhurînim. Xebatên xwe yên hunerî bi giranî li Avustralyayê didomînim. Serpêhatiya te ya muzîkê çawa dest pê kir?
Serpêhatiya min a muzîkê di zarokatiya min de dest pê kir. Wê demê xeyala min hunermendî bû. Min wan çaxan her tim guhdariya radyoya Erîwanê dikir. Digel vê min guhdariya radyoya Bexdayê beşa Kurdî jî dikir. Lê belê tesîra dengbêjan û kilamên wan li ser min zêde çêbû. Bi ser de ez dikarim viya bibêjim, ku yek ji sedemên hunermendbûna min tesîra wan radyoyan e. Wê demê zimanê Kurdî qedexe bû, me tenê karibû li herêmê, li dawet û şahiyan bistra, lê mixabin piştî demekê warê jiyanê li me hate tengkirin. Ez di salên 1980’î de çûm Îstenbolê. Li wir jiyan piçekî din rehet bû. Piştî sala 1990’î Kurd hêdî hêdî bûn xwediyên saziyên netewî. Sala 1991’ê Navenda Çanda Mezopotamyayê (NÇM) vebû û min jî xebatên xwe yên hunerî heman salê li bin banê NÇMê meşand heta sala 1999’an. Bi pişt re çûm Avustralyayê û karê xwe yê hunerî îja li wir domand.
Di nav malbata we de yên bi muzîkê mijûl dibin an dengxweş hene? Birayekî min baxleme lêdixe, birayekî min jî gîtarê lêdixe. Birayên min ên dengxweş jî hene, lê belê ev her du birayên min tenê di vî warî de dixebitin, bi muzîkê mijûl dibin. Birayekî min jî hem nivîskar û lîstikvanê şanoyê ye hem bestekar e. Ku ev birayê min gelek salan di girtîgehê de ma, niha li derveyê welêt e. Ez bi kurtahî dikarim eviya bibêjim; malbata me bi piranî bi çand û hunerê mijûl dibe.
Tu ji xeynî muzîkê karekî din dikî?
Ez ji xeynî muzîkê tu karekî din nakim. Lê belê ez dikarim viya bibêjim em di vê mijarê de gelek zorî û zehmetiyan dikişînin, rewşa me ya aboriyê qet ne baş e, lewre ji bav û kalê me ne pîşeyek ne jî tu mîratek ji me re ma. Rewşa jiyana hunermendên Kurd melûm e. Bi rastî ev rewşa neyînî zorê dide me. Were 22 salan ji bo muzîka Kurdî keda xwe birjîne, xwe feda bike, tenê bi vî karî mijûl bibe û bi pişt re jî here di karekî bê eleqe de bixebite, ma ewha dibe? Lê xwezî pêwistiya hunermendan ji xeynî hunerê bi karekî din neba. Lewre eger em bi karekî din mijûl bibin em ê ji hunerê dûr bikevin û muzîka Kurdî dê paşve biçe. Divê hunermend bi karê hunerê mijûl bibe û di wî warî de bi awayekî profesyonelî bixebite. Lê di van mijaran de problem hene. Niha gelek kes stranan dibêjin lê mirov nikare bibêje her kesê ku stranan dibêje hunermendekî baş e. Lewre ji bo ku mirov bibe hunermend divê bixebite, xwe pêşve bibe, keda xwe birjîne. Divê mirov bigere, zehf lê bikole, Kurdan baş nas bike û bi zimanê Kurdî baş bizanibe, li wê erdnîgariyê çi diqewimin mirov pê zanibe. Divê mirov bi taybetiyên wek olî, mezhebî, perçebûniya gel, sirgûnî ku bûye bizanibe. Bi kurtahî divê mirov ji bo ku dîroka xwe û hunerê nas bike hewl bide. Ger ne ewha be kesên ku bistrên û karê strandinê tenê ji bo debara xwe bikin nikarin bi hunera vî miletî mijûl bibin. Ji ber vê yekê hunermendî karekî zehf dijwar e. Eger em ji vê nuxteyê bi rê kevin û bipirsin; ka çend kes dikarin muzîka me ya netewî temsîl bikin an îcra bikin?
Tu di bin tesîra kîjan hunermendan de ma?
Ez her dem di bin tesîra dengbêjên Kurdî de me. Çavkaniya min ew in. Ez bi dewamî dengbêjên wek Şeroyê Biro, Kawîs Axa, Reso, Şakiro û Ebdilkerîmê Wanî dişopînim. Digel vê yekê ez guhdariya hunermendên amator ên herêmî jî dikim, lewre ev hunermendên amator ji bo min dibin wek çavkanyeke dewlemend. Ez guhdariya hunermendên îro jî ji hêla muzîkî de dişopînim. Wan tetkîk dikim, ka kîjan di karê xwe de gelek pispor in, kîjan ji hêla teknîkî ve pêşve çûne. Gava tu derdikevî ser dikê li pêşberî girseya gel dikevî heyecanê?
Beriya ku derkevim ser dikê, ji ber ku ez ê li pêşberî gel hunera xwe îcra bikim dikevim heyecanê. Lê belê gava derdikevim ser dikê heyecana min qet namîne. Lewre gelek sal in ez derdikevim ser dikê, fêrî dikê û girseyê bûme êdî. Lê heyecana her dikekê jî cuda ye. Jixwe di hunermendan de heyecaneke bi vî awayî pêkneyê mimkûn nîne ku berdewam bikin. Lewre hin kes bi xeyalên cuda dikevin rê, bi ser de album jî çêdikin lê bi pişt re mîna agirê pûş dibuhurin û têne ji birvekirin. Eger heyecan, cehd, ked û zanîn nebe huner nabe.
Te heta niha çar album çêkir. Her albumeke te ji ya din xweştir e. Tu dikarî behsa wan albumên xwe bikî?
Belê, min heta niha çar album çêkir. Xwezî derfetên min hebûna û min karibûya hê bêtir çêbikira. Min ji 6 salan carekê albumek çêkiriye, belê ev ne karekî rehet e, mesrefên albumên min gelek gelek zêde ne. Ez bi awayekî tîcarî li karê albumê nanihêrim û tu carî jî ez ê bi awayê tîcarî nefikirim. Şert xirab in, zorî û zehmetiyan dikişînim, lê ez her dem bi vî awayî tevgeriyam û heta û heta ez ê ewha tevbigerim.
Albumên ku min heta niha çêkirine ev in; Mizgîn Gul Sor bûne (1991), Welatê Rojê (1996), Arzeba (2002), Mêvan im (2007)
Ji bo albumeke nû tu xebatên te hene?
Belê xebatên min hene, xebatên min dê her tim berdewam bikin. Lê carna îmkanên min dest nadin ku ez bi dewamî albuman çêbikim, lewre mesrefa albumekê gelek zêde bûye, korsan zehf pêşve çûye, şîrketên ku bi vî karî mijûl in ji ber şertên neyînî êdî nikarin wek berê produktoriya albuman bi rê ve bibin. Bi piranî em mesrefê ji bêrîka xwe didin û bi wî awayê albuman çêdikin. Mixabin di vî warî de sponsor peyda nabin. Lê digel vê yekê divê dîsa jî album bên çêkirin, bi mercê ku bi kalîte be û xîtabê çanda me ya netewî bike. Divê muzîka Kurdî neyê dejenerekirin, neyê arabeskkirin an neyê biyanîkirin, ên dixwazin nûjen bikin, pêşve bibin divê wê ji hêsina wê dûr nexin. Eger di vê çarçoveyê de be divê bi dewamî album bên çêkirin.
Album ji bo te çi îfade dike? Album vîtrîna hunermend e, berhema wî ye, mêweya wî ye, di nava wî û gel de pira têkiliyê ye, bi kurtahî entîkexaneya wî ye, gencîneya wî ye. Arşîveke me ya nivîskî an qeydkirî tuneye, ji ber vê yekê Kurdan berhemên çandî yên devkî bi saya bav û kalê xwe, bi saya dengbêjên xwe heta îro gîhandine. Ez dikarim di vê çarçoveyê de bînim zimanî, ku şertên me yên îro ji do zehf çêtir in û afirandina berhemên çandî û hunerî êdî ji hêla saziyan dikarin bên qeydkirin û parastin. Lê belê di van demên dawiyê de her tişt tevlihev bûye. Hêvî dikim ev tevliheviya hanê dê bi dawî bibe. Divê berhemên me bila bi kalîte bin û ji bo nifşên nû bibin nimûne. Ku ev ji bo min dê tişteke girîng û nirxdar îfade bike.
Gelek hunermendên Kurd ji bo ku di rojevê de bimînin li pey hev klîban didin çêkirinê. Tu vê rewşê çawa dinirxînî?
Di wê mijarê de ez nikarim ji kesî re tiştekî bibêjim. Belê, ji bo hunermendekî gelek girîng e ku di rojevê de bimîne, lê divê belaheq rojevê îşxal neke. Klîbên ku tên çêkirin an xebatên bi wî awayî eger di televîzyon û hwd. de bên nîşandan, divê birêvebiriyên tv’yan wan klîb û xebatên ewha ji hêla civakî, çandî û exlaqî de baş kontrol bikin, an na yê ku hema dilê wî bixwaze albumeke bê kalîte çêbike û pişt re here li baxçê bi awayekî amatorî klîban çêbike û klîbên wî di televîzyonan de bê weşandin, ev dê tesîreke neyînî li ser zarokên me yên nûgihîştî pêkbîne. Divê em ji nifşên nû re berhemên baş û bi kalîte bihêlin. Çawa ku em bi salan e ji dêngbêjên xwe îlhamê digirin divê nifşên nû jî ji me îlhamê bigirin. An na em ê bikevin rewşên xirab. Divê mekanîzmayeke kontrolê hebe. Ev li her welatî heye. Hekena herkes li gor xwe tevbigere, kontrol nebe em ê xwe asîmîle bikin. Divê miheqeq herkes bala xwe bidê vê yekê.
Têkiliyên te bi Kurdên Başûrî re heye? Tu qet çû Başûr?
Belê têkiliya min bi Kurdên Başûrî re heye. Wek her hunermendî hezkiriyên min li wan deran gelek hene. Klîbên min li wir tên weşandin, albumên min tên firotin. Belê ez çûm Başûr. Li derveyê welêt jî ez û Başûrî hevdu dibînin, em di şevên şahiyan de bi hunermendên Başûrî re heman dikê parve dikin, têkiliyan datînin. Gelê me bi sedan sal in di nava derd û kul û êşan de perîşan bûye, parçebûniyê jiyaye; ku tenê mirovên wek hunermend û ronakbîr dikarin di nava gel de wezîfa pirê bibînin. Divê têkiliyên me berdewam bikin. Hêvî dikim têkiliyên me, hevdîtinên me di demên pêş de hê çêtir bin.
Tu rewşa muzîka Kurdî ya îro çawa dibînî?
Eger em bi awayekî objektîf binêrin em dikarin bi rehetî bibêjin muzîka Kurdî pêşve diçe û dê hê jî pêşve biçe. Lê hin xisûs hene divê mirov bala xwe bidê. Dema yek albumekê çêdike divê di mijara bikaranîna zimanê Kurdî, gotinên stranan û xwendina stranan de bi hendazeyî tevbigere. Di van mijaran de sazî ava bûne, mirovên xwedî-wesf gihîştine, yên albuman çêdikin dikarin ji wan alîkari bixwazin, ku ev jî kedek e, hindikê xwe divê mirov rêzdar be. Lewre di warê muzîkê de wek lêgerîna nasnameyê lêgerîneke mezin heye. Lêgerîn dê hebin lê divê zêde neyê tevdan, lewre di demên dawî de êdî ewha bûye, ku di muzîkê de harmonîbûniyek pêkhatiye; muzîka Rojhilata Navîn, ya Rojava û ya Ereban. Belê eger bi zanatî bê çêkirin elbet dê sentez hebin, tenê bi jiberkirinê nabe. Bi min ên ku bi muzîkê mijûl dibin divê terzên xwe diyar bikin û bizanibin aîdî ku ne. Gotineke Cîgerxwîn heye ewha dibêje; “Ez bêjim ez, tu bêjî ez, wê gur bikeve li nav pez!” Divê mirov dîqet bike. Belê di nav Kurdan de keç û xortên behremend digihîjin. Yanê wek her warî di warê muzîkê de jî keç û xortên me digihîjin, pêşve diçin, bi ser dikevin. Bi min di vî warî de wezîfa mezin dikeve ser milê saziyên çandî û hunerî. Divê gelê me jî li berhemên bi kalîte xwedî derkevin. Divê ev xwedîlêderketina hanê di her warî de çêbibe. Di van demên dawî de hin kes dixebitin ku bi terza arabesk, fantazî hestên gelê me îstismar bikin. Lê divê tenê hest nebe, bila fikir jî hebe û divê ev wezîfa me ya bingehîn be.
Di warê muzîkê de cihê ku te divê tu bigihîjê kuder e?
Ez dixwazim her xebata xwe bi gelê xwe parve bikim, her tim bi wan re bim, bi dewamî li welatê xwe bi awayekî serbest bigerim û hunera xwe li wir berdewam bikim. Ji xeynî vê hin projeyên min hene lê nizanim ji bo wan îmkanên min dê çi qas qîm bikin. Eger îmkanên min ên madî hebûna min ê fîlm û belgefîlman çêbikira, ji bo zarokên Kurdî weqf ava bikira. Ji alîyê din jî ez dixwazim layiqê gelê Kurd bim.
Xeyala te ya herî mezin çi ye? Çêkirina xeyalan tişteke baş nîne, mirov li gor mantixa xwe tevbigere çêtir e, lê carna mirov dikare bibêje “xwezî!” Di wê wateyê de xeyala min tenê ev e; bila zarokên me hê azadtir bin, demokrasî hê çêtir be, bila şer tunebe, bila aşitî bi temamî hakimê her derê be û em bi nasnameya xwe, bi rengên xwe hezkirina dilê xwe biraçînin û di nav aşitiyê de li ba hev bijîn.
Te divê tu mesajeke çawa bidî heyranên xwe?
Ez ji cihekî dûr ji hemû dost û hezkiriyên xwe re bi dilgermî dibêjim merheba. Qismet be ez ê di demeke nêz de werim cem wan û wek berê bi wan re bim. Ez hêvî dikim ew wek her warî li warê çand û hunerê jî xwedî derkevin, bila herkes ji hêla çandî û exlaqî de berpiriyariya ku li para wî dikeve bîne cih. Divê em li hemû nirxên xwe xwedî derkevin. Rêz û silavan pêşkêşî hemû heyranên xwe dikim. Dirûşma me bila azadî, aşitî û ewletî be.
Ji bo vê hevpeyivînê gelek sipas dikim.
Ez jî ji bo vê eleqe û keda we gelek sipas dikim û ji bo we serkevtinê dixwazim.
Amadekar:Hevpeyivîn: Mustafa Gazî
Çavkanî: NETKURD |
|
|
|
|
|
| Кто в онлайне |
Сейчас на сайте:
Гостей - 13
и пользователей - 3 |
|
|
|
strane te ji pir xwesin
tu pir xweski
Привет бремен как можна наити тебя - Привет Hej...
yuro ti klasna poehos minja ponravilsja str...